Có một câu hỏi tôi đã mất rất nhiều năm để trả lời:
Nếu một người con không thực hiện những ước mơ của cha mẹ thì có gọi là bất hiếu không?
Tôi từng là một đứa trẻ mang theo rất nhiều kỳ vọng của bố. Ngày còn đi học, tôi đã cố gắng làm tất cả những gì bố mong muốn. Từ việc học trường điểm, vào trường chuyên, đến đỗ đại học. Tôi đã thực hiện được điều mà bố chưa từng làm được, không phải vì bố không muốn, mà vì hoàn cảnh kinh tế khi ấy không cho phép.
Nhìn lại, tôi chưa bao giờ hối hận vì đã cố gắng học tập. Những ngôi trường mình từng học đều mang lại cho mình nhiều điều tốt đẹp. Nhưng có một điều khiến tôi buồn. Suốt 23 năm cuộc đời, từ khi còn nhỏ cho đến lúc tốt nghiệp đại học, tôi không biết mình là ai, mình thích gì, mình muốn điều gì. Tôi chỉ biết một điều duy nhất:
Mình phải học giỏi!
Suốt những năm tháng học sinh, sinh viên, cuộc sống của tôi xoay quanh việc học. Tôi cố gắng đạt học sinh giỏi, thi điểm cao và đáp ứng những kỳ vọng mà bố đặt ra.
Là một đứa trẻ, tôi không biết phải làm gì để khám phá sở thích hay ước mơ của bản thân. Tôi chỉ biết bố muốn mình học giỏi để sau này kiếm được nhiều tiền. Và tôi tin điều đó. Tôi tin rằng nếu kiếm được nhiều tiền, cuộc sống sẽ tốt hơn. Bố mẹ sẽ bớt khổ hơn. Gia đình mình sẽ không còn chật vật nữa.
Có lẽ niềm tin ấy bắt nguồn từ tuổi thơ. Tuổi thơ của tôi gắn với những lần người ta đến nhà đòi nợ, với cảnh mẹ vay chỗ này trả chỗ kia. Từ rất sớm, tôi đã hình thành một nhận thức: Nhà mình nghèo.
Và tôi tin rằng: Chỉ cần học thật giỏi, sau này kiếm được nhiều tiền thì mọi thứ sẽ ổn. Nhưng rồi những năm đầu sau khi ra trường lại không diễn ra như tôi tưởng. Tôi vẫn đi làm, vẫn cố gắng, vẫn tìm cách để kiếm được nhiều tiền hơn. Nhưng càng cố, tôi càng cảm thấy mệt mỏi, căng thẳng và kiệt sức.
Có một câu hỏi khiến tôi băn khoăn rất lâu: Tại sao nhà chưa từng giàu mà mình lại không có ước mơ làm giàu?
Tôi đã từng cố gắng tạo ra khát vọng đó. Tôi tìm đọc những cuốn sách như Cha giàu cha nghèo, Nghĩ giàu làm giàu chỉ với mong muốn sau khi đọc xong, mình sẽ có thêm động lực kiếm tiền. Thậm chí, có những lúc tôi còn nghĩ đến việc tham gia các khóa học làm giàu để bản thân được truyền cảm hứng trở nên quyết liệt hơn. Nhưng càng cố ép mình theo đuổi điều đó, tôi càng cảm thấy có gì đó không đúng.
Mỗi lần về nhà, trong những bữa cơm gia đình, bố lại kể những câu chuyện quen thuộc. Người này xây được nhà cho bố mẹ. Người kia lương vài chục triệu một tháng. Con nhà nọ mua ô tô. Rồi bố nói về việc xây nhà thờ tổ. nói về việc sau này sẽ có ô tô.
Những câu chuyện ấy khác nhau về nội dung nhưng giống nhau về mô thức. Nó khiến tôi nhớ đến những năm tháng còn đi học khi bố kể về những người học giỏi hơn mình. Những đứa trẻ đạt giải, những người đỗ thủ khoa, những tấm gương vượt khó.
Dường như rất hiếm khi bố hỏi tôi cảm thấy thế nào. Con có vui không? Ở trường có chuyện gì xảy ra? Bạn bè đối xử với con ra sao? Hay đơn giản là: Dạo này con có hạnh phúc không?
Tôi nghĩ bố muốn những điều tốt đẹp cho con mình nhưng cũng muốn tôi trở thành người tiếp nối những ước mơ còn dang dở của bố. Và tôi đã vô thức nhận lấy vai trò đó từ rất sớm.
Có lẽ bởi bất kỳ đứa trẻ nào cũng khao khát được cha mẹ công nhận. Chúng muốn được yêu thương, muốn được tự hào về mình, muốn thấy ánh mắt vui vẻ của bố mẹ khi nhìn vào mình. Tôi cũng vậy. Tôi đã từng là một đứa trẻ làm tất cả chỉ để nhận được sự công nhận của bố.
Ngày tốt nghiệp đại học, tôi từng nghĩ: Cuối cùng mình cũng hoàn thành nhiệm vụ rồi. Tôi nghĩ từ đó trở đi, mình sẽ được tự do sống cuộc đời của mình. Nhưng rồi tôi nhận ra: Mong muốn của bố chưa bao giờ dừng lại. Học giỏi xong sẽ đến kiếm nhiều tiền. Kiếm nhiều tiền rồi sẽ đến mua xe. Mua xe rồi sẽ đến xây nhà. Sau đó sẽ còn những kỳ vọng khác nữa.
Bố chưa bao giờ nói trực tiếp: “Con phải mua xe cho bố” hay “Con phải xây nhà”. Nhưng tôi hiểu bố mình. Tôi hiểu hoàn cảnh hiện tại của bố không thể tự thực hiện những điều đó. Vậy tại sao bố cứ nhắc đến chúng? Bởi vì bố muốn tôi nghe thấy. Giống như ngày xưa tôi nghe những câu chuyện về học sinh giỏi và tự hiểu rằng mình phải cố gắng hơn.
Và rồi có một ngày tôi nhận ra mình đã gánh cảm xúc của bố, gánh những kỳ vọng của bố, gánh cả những giấc mơ dang dở của bố suốt rất nhiều năm. Điều khiến tôi đau lòng nhất không phải là những kỳ vọng đó mà mình bắt đầu hiểu rằng:
Nếu cứ tiếp tục như vậy, tôi sẽ không bao giờ được tự do!
Không phải vì bố giữ tôi lại mà vì chính tâm trí mình vẫn đang bị ràng buộc bởi những mong cầu không có điểm dừng.
Tôi muốn sống một cuộc đời mà mình mong muốn. Tôi muốn hiểu mình là ai. Tôi muốn biết điều gì khiến mình thấy hạnh phúc. Tôi muốn được sống cho bản thân mình.
Nghe thì có vẻ rất bình thường nhưng tôi biết, ở nhiều nơi, điều đó không hề dễ dàng. Bởi vẫn có những quan niệm cho rằng: Con cái nghe lời cha mẹ là có hiếu. Ngược lại, không làm theo mong muốn của cha mẹ là bất hiếu.
Tôi đã từng tự hỏi: Mình có yêu bố không?
Và tôi biết, mình đã yêu bố rất nhiều. Nếu không yêu, tôi đã không cố gắng trở thành một đứa con chăm ngoan, học giỏi như thế. Nếu không yêu, tôi đã không dành phần lớn tuổi trẻ để cố gắng đáp ứng những mong muốn của bố. Nếu không yêu, có lẽ tôi đã không mất nhiều năm đến vậy để hiểu và tha thứ cho những tổn thương tuổi thơ mà bố đã gây ra.
Nhưng rồi tôi cũng tự hỏi ngược lại: Bố có yêu thương mình không?
Bởi bố chưa từng trở thành người bố mà tôi mong muốn. Nhưng bằng tất cả tình yêu của mình, tôi vẫn tin rằng bố có yêu thương tôi. Dù rằng, cách yêu đó đôi khi khiến tôi tổn thương.
Với tình yêu vượt trên cả hận thù và oán giận, tôi không nghĩ một người con muốn sống cuộc đời của mình là bất hiếu. Theo tôi, hiếu thảo không chỉ có một hình dạng. Không phải ai cũng có khả năng mua xe cho cha mẹ. Không phải ai cũng có thể xây nhà. Không phải ai cũng có thật nhiều tiền. Có người thể hiện lòng hiếu thảo bằng vật chất. Có người thể hiện bằng sự hỏi thăm, quan tâm. Có người thể hiện bằng sự chăm sóc. Khả năng của mỗi người con là khác nhau. Nhưng tình yêu thương thì không thể đo bằng một chiếc xe, một căn nhà hay một con số trong tài khoản.
Riêng tôi, nếu sau này có con, tôi chỉ mong con trở thành một người tử tế, sống có trách nhiệm với bản thân và xã hội. Như thế đã là món quà rất lớn rồi. Tôi không mong con phải từ bỏ ước mơ của mình để thực hiện những điều mình chưa làm được. Tôi cũng không mong con phải sống thay cuộc đời của mình.
Vì thế, tôi không nghĩ việc một người con muốn hiểu bản thân là ai, muốn theo đuổi đam mê hay sống cuộc đời mình mong muốn là ích kỷ hay bất hiếu. Ngược lại, tôi nghĩ đó là một nhu cầu rất chính đáng của một con người.
Sau tất cả, điều tôi mong nhất là:
Dù là cha mẹ hay con cái.
Dù đang ở vai trò nào trong cuộc đời.
Chúng ta đều có cơ hội được sống là chính mình… nhiều nhất có thể!
Leave a Reply